Ana sayfa » Okul » Tarih » Dandanakan Savaşı
Tarih

Dandanakan Savaşı

Büyük Selçuklu Devletine Giden Yol: Dandanakan Savaşı

Büyük Selçuklu Devletinin resmen kuruluşunu sağlayan, Gazneliler ile Selçuklular arasında meydana gelen savaştır. Yaklaşık bir sene süren büyüklü küçüklü savaşlar silsilesini sona erdiren Dandanakan Savaşı, bugün Türkmenistan sınırları içerisinde yer alan Merv ve Serahs arasında bulunan Dandanakan Kalesi civarında meydana gelmiştir. Gazneli ordusunun başında Gazneli Mahmut’un oğlu Sultan Mesut, Selçukluların başında ise Selçuk Bey’in torunları Tuğrul ve Çağrı Bey bulunmaktaydı.

Amblem - Selçuklular
Selçuklu Devleti Amblemi

Dandanakan Savaşının Sebepleri

11. yüzyılın başlarında Orta Asya’nın en önemli iki devleti Karahanlılar ile Gazneliler’dir. Bu iki Türk devleti arasında devam eden İran’ın doğusunda hâkimiyet kurma mücadelesinden en çok Selçuklu Beyliği faydalanmıştır. Bu kapsamda Selçuklular İran’ın doğusunu (Horasan bölgesi) ciddi bir şekilde istila ettiler.

1028 yılında Merv’in, Belh ile Herat’ın ve nihayet 1029 yılında da Nişapur’un ele geçirilmesi Gaznelilerde ciddi bir rahatsızlığa sebep oldu. Selçuklular, Gazneliler devletinin topraklarına yerleşirken yağma hareketlerine girişmeyip doğrudan Gazneliler ile savaşmak istememişlerdir. Ancak Selçukluların siyasetini kavramakta gecikmeyen Gazneli hükümdarı Sultan Mesut, Selçukluları Horasan bölgesinden çıkartmak için bir ordu göndermiştir. 1035 yılında meydana gelen Nesa savaşını kazanan Selçuklu Beyliği İran’ın doğusundaki varlığını kuvvetlendirmiştir. Selçuklu Beyliğinin devam eden yayılmasını durdurmak için Sultan Mesut’un gönderdiği ikinci ordu da 1038 yılında Serahs’ta mağlup olmuştur.

Dandanakan Savaşı

Horasan bölgesindeki Selçuklu tehdidini ortadan kaldırmaya yönelik girişimleri başarısızlıkla sonuçlanan Sultan Mesut, 1039 yılında bizzat ordusunun başına geçerek bu sorunu ortadan kaldırmaya karar vermişti. Bu doğrultuda topladığı 50 bin kişilik ordu ile önce Belh’i aldı, oradan da Serahs’a ilerledi. Bunun üzerine Tuğrul ve Çağrı Beyler de Serahs’a gelerek 20 bin kişilik bir ordu topladılar. Bazı Selçuk beyleri bu kalabalık orduyla savaşmayıp çekilmeyi önermişlerdi. Ancak savaş gerçekleşti ve Selçuklular Merv çöllerine çekilmek zorunda kaldılar.

Mücadeleyi bırakmamakta kararlı olan Selçuklular bu durumu, Gazneli ordusunun ikmal yollarını kesmek suretiyle kendi lehlerine çevirdiler. Bu arada Gazneli Sultanı ile Selçuklu Beyleri arasında bir ateşkes de sağlandı. Bu süreçte iki ordu da birliklerini güçlendiler. Ancak Nişapur’a yerleşen Gazneliler, Selçuklu akınları sebebiyle ciddi anlamda lojistik sıkıntılar yaşıyordu. Sultan Mesut yaklaşık olarak bir yıldır devam eden ateşkeste sürekli vur-kaç taktiğiyle ordusunu zayıflatan ve erzak yollarını kesen Selçukluları Horasan bölgesinden tamamen çıkartmak ve Hazar gölünün kuzeyine çekilmelerini sağlamak amacıyla, 100 bin kişilik ordusuyla Nişapur’dan yola çıkarak Serahs’a geldi.

Bu harekât süresince de ordusu sürekli baskınlara maruz kaldı. Erzak ve susuzluk baş gösterdi. Bu doğrultuda ordu, Merv yakınlarındaki Dandanakan Kalesine doğru yola çıktı. Ağırlıklarını bırakarak hareket kabiliyeti yüksek bir ordu oluşturan Selçuklular, Çağrı Bey’in kararlığıyla İran’ın batısına çekilme fikrinden vazgeçerek Gazneli ordusuyla Dandanakan’da karşılaştı.

Dandanakan Savaşında Selçuklu Askerleri
Dandanakan Savaşı

 

İki Türk devleti arasındaki mücadeleden hoşnut olmayan bazı Türkmen birlikleri, Gazneli ordusundan ayrılarak Oğuz boyundan gelen Selçuklulara katıldı. Susuzluk ve yorgunluğun ciddi boyutlara ulaşması Gazneli ordusunu da önemli ölçüde bozdu. Üç gün süren savaş nihayet 23 Mayıs 1040 tarihinde cesaretle mücadelesini sürdüren Sultan Mesut’un yüz atlısıyla savaş meydanından ayrılmasıyla Selçukluların mutlak zaferiyle sona erdi.

Dandanakan Savaşının Sonuçları

Dandanakan Savaşı, Türk ve İslam tarihi ve gelişimi için kilit öneme sahiptir. Savaştan sonra Merv’de toplanan toyda Çağrı Bey, kardeşi Tuğrul Bey’i sultan ilan ederek herhangi bir iç rekabete meydan vermemiş ve birliğini sağlamlaştırarak Selçuklu Devletini kurmuştur.

Selçuklular bu savaşla birlikte bütün Horasan bölgesini kolayca fethetmişler ve nispeten kısa bir süre içerisinde İran’ı ele geçirmişlerdir. Batıya yapılan seferler Anadolu’nun kapısını Türklere açacak olan Sultan Alp Arslan ve Malazgirt Savaşı’na altyapı hazırladığı gibi Türk milletine bin yıllık bir vizyon ve mefkure kazandırmıştır.

Ayrıca, Büveyhi işgali altında bulunan Bağdat’ın fethiyle Abbasi Halifesi kurtarılmış, Fatımilerin saldırılarının önüne geçilmiştir. Böylelikle İslam dünyası üzerindeki Şii baskısı kırılmış ve “Doğunun ve Batının Hükümdarı” ilan edilen Sultan Tuğrul ile Türkler Sünni mezhebinin koruyucusu olarak tarihi bir görev üstlenmişlerdir. Nitekim yarım asra kalmadan başlayacak Haçlı Seferlerinin zayıflatılması ve durdurulması için de bu savaş çok büyük bir öneme sahiptir.

Etiketler

Yorum Ekle

Yorum yazmak için tıklayın